معاونت امور اجتماعی
دفتر آسیب دیدگان اجتماعی

مقدمه:

جوامع در طول تاریخ با مسائل و پدیده های گوناگونی مواجه می شوند که از جمله آنها می توانبه مسئله سکونتگاههای غیر رسمی (حاشینه نشینی) اشاره کرد که به ویژه ر کشورهای جهان سوم و در حال توسعه و در کلان شهرها به دلایل مختلف، از جمله گسترش شهرنشینی، افزایش مهاجرت، افزایش فقر، کاهش فرصتهای اشتغال در روستاها و شهرهای کوچک و .... از رشد بیشتری برخوردار بوده است. کشور ما نیز از قاعده مستثنی نبوده و نخواهد بود و با توسعه شهرنشینی از دو دهه گذشته سکونتگاههای غیر رسمی که از آنها با عناوین مختلف از جمله مناطق حاشیه نشین، خودرو، خودانگیخته، غیرمجاز، نابسامان و نامتعارف نیز یاد می شده است، افزایش یافته است.
علی رغم رشد این سکونتگاهها، اقدامات موثری در خصوص این مناطق انجام نشده است. هر از گاهی تخریب و گاهی نیز هیچ برنامه ای برای این مناطق تدوین نشده  بود.
البته در سالهای اخیر مصوبه هایی در زمینه موضوع تصویب شده که از جمله آنها می توان به مصوبه سال 1381 مجمع تشخیص مصلحت نظام که در آن بر جلوگیری از توسعه حاشیه نشینی و ساماندهی این سکونتگاهها به عنوان یکی ازمحورهای سیاستگذاری شهری کشور توجه شده بود و یا سند ملی توانمندسازی سکونتگاههای غیررسمی که در تاریخ 19/12/1382 توسط هیأت وزیران تصویب شده اشاره کرد. در قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی نیز در انی خصوص تأکیداتی شده است که از مهترین آنها می توان به بند "ج" ماده 197 این قانون اشاره کرد.
اما آنچه باید بر آن تأکید شود این است که در حال حاضر سکونتگاههای غیررسمی یک "واقعیت" است اما باید با اتخاذ تدابیر منطقی در خصوص آن اقداماتی انجام شود و این اقدامات صرفاً نباید برنامه فضای کالبدی باشد بلکه برنامه ریزیهای اجتماعی نیز باید صورت گیرد و مردم به صرف زندگی در این مناطق نباید از حداقل خدمات اجتماعی محروم شوند که در صورت محروم شدن، می تواند پیامدهای منفی برای جامعه داشته باشد.
به همین دلیل در قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادی ـ اجتماعی ـ فرهنگی کشور بر شناسایی این مناطق و انجام مداخلات اجتماعی تأکید شده است و سازمان بهزیستی نیز بر اساس همین قانون و وظایف قانونی خود کلیات برنامه توانمندسازی اجتماع محور در سکونتگاههای غیررسمی را با هدف شناسایی این مناطق و انجام مداخلات اجتماعی با تأکید بر آسیب های اجتماعی تدوین کرده است. اما از آنجایی که مردم این مناطق مشکلات و نیازهای دیگری نیز دارند، دفتر امور آسیب دیدگان اجتماعی با همکاری و مشارکت سایر دفاتر حوزه معاونت امور اجتماعی و معاونتهای امور توانبخشی و امور فرهنگی و پیشگیری سازمان، این برنامه را تدوین کرده است تا بتواند خدمات این سازمان را در این مناطق با نظم و انسجام بیشتری ارائه کند.

پایگاه خدمات اجتماعی:

این پایگاه مکانی دولتی یا غیردولتی است که درسکونتگاه واقع شده است و تمام اقدامات اجرایی از طریق آن ارئه می شود. این مکان می تواند شامل مراکز دولتی، سازمان بهزیستی یا کلینیکهای مددکاری اجتماعی، سازمانهای غیردولتی، منابع موجود محلی (از قبیل فرهنگسرا، مسجد، مدرسه، پایگاه مقاومت بسیج و ....) باشد.

اهداف:

هدف کلی:

توانمندسازی ساکنان سکونتگاههای غیررسمی و کنترل و کاهش آسیبهای اجتماعی در این مناطق.

اهداف جزئی:

- شناسایی مسائل و مشکلات گروههای هدف (ذینفعان).
- ارتقاء سلامت اجتماعی، کیفیت زندگی و رفاه اجتماعی.
- آگاهسازی گروههای هدف در جهت شناخت نیازها و مشکلات و تلاش در جهت رفع آنها.
- آشنایی گروههای هدف با منابع موجود.
- دسترسی برابر به خدمات اجتماعی.
- گسترش روحیه خودباورزی و خوداتکایی.
- ایجاد زمینه مشارکت مردم و سازمانهای غیردولتی.
- کاهش تصدی گری و ارتقای نقش تسهیلگری دولت.
- کنترل و کاهش آسیبهای اجتماعی.

گروههای هدف:

گروههای هدف طرح عبارتند از:

- افراد در معرض آسیب اجتماعی یا آسیب دیده اجتماعی شامل زنان و دختران در معرض آسیب، زنان سرپرست خانوار، زوجین متقاضی طلاق و افراد فاقد مهارتهای زندگی.
- کودکان خیابانی، کوکان کار، کودکان بدسرپرست، کودکان بازمانده از تحصیل، بچه های طلاق، کودکان دارای والدین معتاد و همه کودکان زیر 6 سال منطقه مورد نظر.
- سایر افرادی که بهنوعی بابحرانهای فردی، خانوادگی و اجتماعی روبرو شده اند.
- آحاد مردم.

تبصره 1:
افزون بر افرادف خانواده ها نیز مشمول برنامه هستند.

تبصره 2:
افرادی که فرایند اجرای برنامه مشمول دریافت خدمات معاونتهای دیگر سازمان بهزیستی می شوند، از طریق این پایگاه به واحدهای ذیربط ارجاع داده می شوند.

نیروی انسانی:

نیروی انسانی پایگاهشامل حداقل 1 مددکار اجتماعی و 1 روانشناس است. با توجه به نوع و میزان مداخلاتو بر حسب نیاز، تعداد نیروهای تخصصی می تواند افزایش یابد.
زمان حضور نیروهای تخصصی متناسب با شرایط و نیاز منطقه در شیفتهای صبح و عصر و یا فقط شیف صبح می باشد.

خدمات پایگاههای اورژانس اجتماعی:

خدمات شامل موارد ذیل است:

- ارائه تمام خدمات تخصصی مددکاری اجتماعی، روانشناسی، بهداشتی و درمانی، تربیتی، حقوقی، فرهنگی و  آموزشی و ...
- فراهم ساختن زمینه دسترس به سایر خدمات سازمان بهزیستی

معرفی برنامه اورژانس اجتماعی - مراکز مداخله در بحران - پایگاه خدمات اجتماعی - خط تلفن ارتباطی - خدمات سیار - اخبار
سازمان بهزیستی کشور - معاونت امور اجتماعی - دفتر امور آسیب دیدگان اجتماعی