مقدمه:

در هر جامعه اي براي پاسخگويي به نيازهاي مردم و حل يا كاهش مشكلات آنها تمهيداتي اتخاذ و برنامه هايي تدوين و اجرا مي شود. كشور ما نيز از اين قاعده مستثني نيست . گرچه اين برنامه ها مي تواند حسب شرايط مختلف موجود در كشور ها متفاوت باشد اما آنچه كه مهم مي باشد اين است كه بتوان مسايل و راهكارهاي مناسب، شناخته و اجرا شوند. يكي از اين برنامه ها در جمهوري اسلامي ايران "برنامه اورژانس اجتماعي" مي باشد كه حاصل فعاليت چند ساله سازمان بهزيستي كشور است. اين برنامه که بر اساس بند ب تبصره 15 قانون بودجه سال 86 کل کشور شکل گرفته، تلفيقي از مداخله در بحران ، فردي ، خانوادگي و اجتماعي ( مركز اورژانس اجتماعي)، خط تلفن اورژانس اجتماعي (123) ، تيم سيار اورژانس اجتماعي ( خدمات اجتماعي سيار) و پايگاه اورژانس اجتماعي ( پايگاه خدمات اجتماعي) است كه در مرحله اول با هدف توانمندسازي اجتماع محور در سكونت گاههاي غير رسمي تدوين شده بود، كه هر كدام دستورالعمل مستقل دارند و برنامه پيوست چكيده آنها مي باشد. در اين برنامه ويژگي مهم ارائه خدمات اجتماعي يعني : "تخصصي بودن"، "به موقع بودن" و "در دسترس بودن" مدنظر قرار گرفته است تا از اين طريق ارائه خدمات اجتماعي به مردم در سازمان بهزيستي كشور "محدود به زمان و مكان" نگردد و "رويكرد فعال" جايگزين رويكرد غير فعال شود و "اجتماع (جامعه) محوري" در برنامه ها عملياتي شود. اين برنامه استفاده بهينه از منابع مادي و معنوي (نيروي انساني)،كاهش ديوان سالاري اداري ، تجميع خدمات، هماهنگي بين واحدها، جامعيت ، فراگيري و .... را در پي دارد.

اين برنامه قصد دارد تا "مداخلات رواني - اجتماعي" را قبل "از مداخلات قضايي و انتظامي" و حتي در كنار اين نوع مداخلات جايگزين كند كه اين مسئله در "پيشگيري از وقوع جرم"  و" قضازدائي" نيز نقش مهمي ايفا مي كند. "شناسايي آسيبهاي اجتماعي شايع و در حال شيوع" بصورت كشوري و منطقه اي و محلي نيز از طريق اين برنامه صورت خواهد پذيرفت. در واقع اين نوع مداخلات تاثير گذاري "تئوري بر چسب" را به حداقل خواهد رساند تا زمينه اي براي توانمندسازي افراد در معرض آسيب و آسيب ديده اجتماعي و بازگشت آنها به زندگي سالم باشد.
    
بخش های اورژانس اجتماعی:

برنامه اورژانس اجتماعی شامل فعالیتهای ذیل است:

1- مرکز مداخله در بحرانهای فردی، خانو ادگی و اجتماعی (مرکز اورژانس اجتماعی)
2- پایگاه خدمات اجتماعی
3- خط تلفن اورژانس اجتماعی(یک ، دو، سه / 1،2،3)
4- خدمات سیار اورژانس اجتماعی
 
اصول اورژانس اجتماعي:

- حذف آسیبهای اجتماعی ممکن نیست اما با برنامه ریزی مناسب می توان آن را کنترل کرد.
- ارایه خدمات در برنامه اورژانس اجتماعی باید حداقل دارای سه ویژگی «تخصصی بودن»«،بموقع بودن» و« در دسترس بودن» باشد تا مصداق ضرب المثل «نوش دارو پس از مرگ سهراب» نباشد
- به دلیل ماهیت فرابخشی آسیب های اجتماعی ،در اجرای این برنامه همکاری های درون سازمانی و برون سازمانی نقش بسزایی دارد.
- کار تیمی در این برنامه بسیار مهم است.
- به فرد،خانواده و جامعه توجه می شود.
- برنامه و مداخله باید با رویکرد علمی باشد.
- مسئله یابی بموقع،فعال بودن و پاسخگو بودن در این برنامه مهم است.
- به توانمند سازی اجتماع محور با رویکرد منطقه ای و محلی توجه می شود.
- فراگیر بوده و جامعیت دارد.
- زمینه مشارکت سازمان های مردم نهاد(نهاد های مدنی) فراهم می شود.

اهداف:

- كنترل و كاهش بحران هاي فردي ، خانوادگي و اجتماعي .
- در دسترس قرار دادن خدمات تخصصي و اورژانسي سازمان بهزيستي به آحاد جامعه
- ارتقاء توانمنديهاي افراد در معرض آسيب و آسيب ديده اجتماعي جهت مقابله با مسائل اجتماعي در شرايط بحراني از طريق ارائه خدمات تخصصي و به موقع .
- ايجاد زمينه مشاركت مردم و سازمانهاي غير دولتي
- جايگزيني مداخلات رواني اجتماعي قبل از مداخلات قضائي انتظامي
- انجام مداخلات رواني اجتماعي در كنار مداخلات قضائي
- قضازدائي و پيشگيري از جرم

گروههاي هدف:

افراد مشمول دریافت خدمات عبارتند از:

- زوجین متقاضی طلاق و افراد دارای اختلاف خانوادگی حاد
- زنان و دختران در معرض آسیب اجتماعی یا  آسیب دیده اجتماعی
- افرادی که قصد خودکشی دارند یا اقدام به خودکشی کرده اند.
- کودکان خیابانی و کار
- همسران آزار دیده
- کودکان آزار دیده
- مبتلایان به اختلال هویت جنسی
- دختران و پسران فراری از منزل
- سالمندان و معلولين آزار ديده
- معتادين
- افراد بي خانمان
- بيماران رواني مزمن
- سایر افراددر کلیه سنین که در شرایط بحرانی ویژه قرار دارند.

اقدامات اجرایی:

اقدامات اجرایی شامل پذیرش ، خدمات تخصصی ، ترخیص و پیگیری پس از ترخیص می باشد.

1- پذيرش:

الف- خود معرف:

ب- ارجاعی:

توسط خط اورژانس اجتماعی  123
 توسط خدمات سیار اورژانس اجتماعي
توسط سایر مراکز بهزیستی
توسط مراجع قضايي
توسط نيروي انتظامي
توسط ساير نهادها (دولتی و غیر دولتی)

2- خدمات تخصصي:

شامل: خدمات مددكاري، روان شناسي ، تربيتي ، حقوقي، فرهنگي آموزشي
تبصره: ارائه خدمات به دو صورت سرپايي و يا نگهداري ارائه  مي گردد .

3- ترخيص:

- باتوجه به شرايط مراجعين و خدمات ارائه شده ترخيص مناسب صورت مي گيرد:

1- بازگشت به خانواده به عنوان مهمترين هدف اين مراكز مي باشد.
2- ارجاع به مراكز زير مجموعه امور آسيب ديدگان اجتماعي با توجه و شرايط مراجع      ( مراكز خانه سلامت ، بازپروري زنان آسيب ديده اجتماعي و ... )
3- سایر مراکز مرتبط سازمان بهزیستی
4- ارجاع به ساير سازمانها ونهادهاي حمايتي ذيربط

4- پيگيري پس از ترخيص:

مددکار اجتماعی مرکز موظف است پس از ترخیص پیگیری لازم را به طرق علمی و مصوب انجام دهد.

- در پايان يادآور مي شود نحوه عملكرد و ارائه خدمات تخصصي و ارتباط اين اجزاء بر طبق دستورالعمل اجرائي ابلاغي به مراكز استانها صورت می گيرد.

اجتماعی	انتظامی	پزشکی
مرکزمداخله در بحران(اورژانس)	کلانتری	بیمارستان
پایگاه اورژانس اجتماعی	ایستگاه های پلیس (انتظامی)	درمانگاه
خط تلفن اورژانس اجتماعی 123	خط تلفن 110	خط تلفن 115
تیم سیار اورژانس اجتماعی	گشت انتظامی	تیم سیار(آمبولانس)

معرفی برنامه اورژانس اجتماعی - مراکز مداخله در بحران - پایگاه خدمات اجتماعی - خط تلفن ارتباطی - خدمات سیار - اخبار
سازمان بهزیستی کشور - معاونت امور اجتماعی - دفتر امور آسیب دیدگان اجتماعی